طرح جامع آموزش علوم و فناوری‌های نو در مدارس
نویسنده: دكتر عابد بدریان، عضو هیات علمی موسسه پژوهشی برنامه‌ریزی درسی و نوآوریهای آموزشی

در یك طرح پژوهشی با عنوان « تعیین ضرورت‌ها، اهداف، و بررسی حدود و شیوه‌های آموزش فناوری‌های نو در برنامه درسی مدارس» ، كه به سفارش سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی انجام گرفت، ضرورت آموزش علوم و فناوری‌های نو (شامل نانوفناوری و زیست‌فناوری) مورد بررسی قرار گرفته و با عنایت به اهمیت جهانی این مباحث نوین، مطالعات تطبیقی، عملكرد دیگر كشورها، بررسی نكته نظرات متخصصان و كارشناسان آموزشی و نیز سیاست‌های كلان و راهبردی كشورمان در توسعه علوم و فناوری‌های نو، و نیز تاثیر این فناوری‌ها در رشد و توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه‌ ضروری تشخیص داده شد. آموزش و ترویج این مفاهیم در دوره‌های مختلف تحصیلی بالاخص دوره متوسطه، علاوه بر افزایش سطح سواد علمی جامعه و افزایش اعتماد به نفس و حس خودباوری در جوانان، زمینه‌های رشد و تحول در جامعه را فراهم می‌سازد.
علی رغم ضروری بودن آموزش علوم و فناوری‌های نو در برنامه درسی رسمی و غیر رسمی كشورمان، باید از هرگونه تصمیم‌گیری عجولانه و شتاب زده پرهیز كرد. فاز اول این طرح اجریی شامل آموزش غیر رسمی علوم و فناوریهای نو بوده و در فاز دوم این طرح، آموزش رسمی و وارد شدن و مفاهیم فناوریهای نو در برنامه درسی رسمی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

در بررسی حدود آموزش علوم و فناوری‌های نو نیز مشخص گردید كه می توان هم در دوره آموزش عمومی و هم در دوره آموزش متوسطه و پیش‌دانشگاهی به آموزش مفاهیم مرتبط به علوم و فناوری‌های نو در حد اشاعه و ترویج پرداخت.
در بررسی استلزامات و امكانات لازم برای آموزش علوم و فناوری‌های نو، مشخص گردید كه قبل از هر چیزی باید به آماده سازی بسترهای لازم برای این كار یعنی تجهیز آزمایشگاههای مدارس، آموزش معلمان، متصدیان آزمایشگاه، كادر اداری و حتی اولیای دانش‌آموزان پرداخته شود. بررسی‌های اولیه نشان داده است كه بسیاری از كارشناسان، معلمان، متصدیان آزمایشگاهی و حتی كادر اداری مدارس با فناوری‌های نو آشنایی كافی ندارند.
این طرح اجرایی كه برای مدت زمان دو سال تعریف شده است، آموزش كارشناسان، معلمان، متصدیان آزمایشگاه، دانش‌آموزان، كادر اداری مدارس، و همچمیم تولید محتوای كمك آموزشی، تولید محتوای الكترونیكی، تولید نرم افزارهای آموزشی مورد نیاز و نیز شیوه‌های به كار گیری ICT و آموزش مجازی در آموزش مبانی علوم و فناوریهای نو را در دستور كار دارد. بعد از اتمام اجرای این طرح، در صورت تشخیص مسئولان (بر پایه نتایج حاصل از اجرای فاز اول طرح و پژوهش‌های صورت گرفته)، اجرای فاز دوم می‌تواند آغاز گردد كه در آن به تهیه محتوای آموزشی رسمی (تولید كتاب درسی مستقل و یا تلفیق مفاهیم فناوری‌های نو در كتاب‌های درسی مختلف بالاخص كتاب‌های علوم تجربی) اقدام نمود. در شكل زیر، مؤلفه‌های طرح جامع آموزش فناوریهای نو در برنامه درسی مدارس در مدارس دیده می‌شود. لازم به ذكر است كه وارد كردن مباحث مرتبط با آموزش فناوریهای نو در برنامه درسی رسمی مستلزم انجام پژوهش و انتخاب مناسبترین شیوه و نیز فراهم ساختن استلزامات آن در وزارت آموزش و پرورش است.